 |
| 1821, το Ελληνικό έθνος ξεσηκώνεται. |
Αν ρίξουμε μια ματιά στα σχολικά εγχειρίδια του ελληνικού κράτους - όχι μόνο τα σημερινά αλλά και τα παλαιότερα - θα διαπιστώσουμε κάτι απείρως απογοητευτικό: η Ελληνική επανάσταση του 1821 παρουσιάζεται σαν ένα γεγονός που έρχεται μετά από τέσσερεις αιώνες σκλαβιάς, στους οποίους οι υπόδουλοι Έλληνες δεν τόλμησαν ποτέ να σηκώσουν κεφάλι. Υπάρχουν βέβαια κάποιες αναφορές στο Ρήγα Φεραίο ή στα Ορλωφικά, στη Μάνη και το Σούλι, αλλά μέχρι εκεί.
Ακόμα και οι Κλέφτες και οι Αρματολοί παρουσιάζονται σαν κάτι περιστασιακό, σαν να πρόκειται απλά για κάποιες μικρές ομάδες που επέλεξαν να περάσουν στην αντίσταση. Κατά τα άλλα, υπάρχει η θεώρηση της γενικής υποταγής στον κατακτητή και το ξαφνικό γεγονός μιας επανάστασης.
Βέβαια αυτό βολεύει όλους εκείνους που ορμώμενοι από τους όποιους δικούς τους λόγους θέλουν να περάσουν το μήνυμα μιας ελληνικής επανάστασης που "πήρε φως" από τη γαλλική - αν και πλέον κάποιοι κύκλοι έχουν φτάσει στο σημείο να ισχυρίζονται πως το "νεοελληνικό έθνος" δημιουργήθηκε τότε (τίποτε δε γίνεται τυχαία...). Όπως είπαμε, η Ιστορία γίνεται συχνά όργανο των γεωπολιτικών σχεδίων και συχνά "τροποποιείται" κατά τα ...συμφέροντα...
Η αλήθεια - μια αλήθεια που πρέπει να την γνωρίζουν όλοι οι Έλληνες - είναι πως, όπως είπε και ο Κολοκοτρώνης, το Ελληνικό έθνος δεν έκλεισε ποτέ ειρήνη με τους Τούρκους. Και φυσικά η επανάσταση του 1821 δεν ήταν η πρώτη μετά την υποδούλωση, αλλά ερχόταν να προστεθεί σε μια μακρά σειρά άνω των 100 εξεγέρσεων και ξεσηκωμών - τοπικού χαρακτήρα ή γενικώτερων - για να μην υπολογίσουμε και τις περιπτώσεις όπου οι Έλληνες, πιστεύοντας τα πλάνα λόγια Δυτικών και Ρώσων ξεσηκώθηκαν, για να εγκαταλειφθούν στη συνέχεια στο τουρκικό λεπίδι.
Και είναι αυτή η μακριά σειρά εξεγέρσεων που πιστοποιεί ακριβώς τη συνέχεια αυτού του έθνους από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας (να και ένας από τους λόγους για τους οποίους αυτή η συνέχεια πολεμάται τόσο λυσσαλέα εδώ και κάποιες δεκαετίες). Είναι ακριβώς αυτή η ενσυναίσθηση της διαφορετικής εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας που είχαν οι Έλληνες, αλλά και ο κατακτητής.
Ωστόσο εδώ υπάρχει και μια άλλη πλευρά: οι τέσσερεις αιώνες σκλαβιάς (σκληρής σκλαβιάς με έντονες διώξεις) σε συνδυασμό με την ανάμνηση της σκληρής καταστολής που το τουρκικό δοβλέτι σε κάθε περίπτωση ξεσηκωμού, οι σφαγές, οι εξανδραποδισμοί, τα αντίποινα και κυρίως η απογοήτευση, η αίσθηση του ανέφικτου, θα έπρεπε να είχαν κάνει τους Έλληνες να απορρίψουν κάθε σκέψη για έναν ακόμη ξεσηκωμό και να παραμείνουν δουλικοί, υποταγμένοι στη μοίρα τους.
Άλλωστε και από την Ευρώπη τα νέα έλεγαν ότι τα κράτη είχαν γυρίσει στην κατάσταση πραγμάτων πριν τη γαλλική επανάσταση. Η απολυταρχία είχε επανέλθει και η Ιερά Συμμαχία, εχθρική σε κάθε είδους επαναστατική διάθεση ήταν εκεί για να επιβάλει τα θέλω της με τις ξιφολόγχες.
Και όμως, οι Έλληνες το τόλμησαν.
Αν ρίξουμε μια ματιά στην ελληνική κοινωνία του 1820, θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχουν κάποια πράγματα κοινά με την εποχή μας: ο απλός κοσμάκης γενικά πάλευε για τον επιούσιο για να επιβιώσει, ήταν έρμαιο στα κέφια των ισχυρών (όχι μόνο των Τούρκων) με τους οποίους έπρεπε να φροντίζει να τα έχει καλά, συναισθανόμενος την αδυναμία του.
Ελπίδα, απτή ελπίδα, δε φαινόταν από πουθενά. Από τη δεκαετία του 1790 και μετά μάλιστα, έφταναν διάφορες φήμες στ' αυτιά του περί σχεδίων του σουλτάνου να μεταφέρει τον ελληνικό πληθυσμό σε άλλη περιοχή της αυτοκρατορίας και να φέρει άλλους εδώ - και δεν ήταν ανυπόστατες φήμες, τέτοιες σκέψεις υπήρξαν όπως υπήρξαν και σχετικές προτάσεις δυτικών κρατών προς το σουλτάνο (αυτά θα τα δούμε σε άλλο άρθρο).
Από εδώ και πέρα, όμως, ξεκινούν οι διαφορές.
Οι Έλληνες του τότε είχαν πλήρη συνείδηση της εθνικότητάς τους και μάλιστα την οριοθετούσαν. Ποτέ δεν αναμίχθηκαν με τον Τούρκο κατακτητή, πέρα από πολύ λίγες περιπτώσεις μικτών γάμων (και όσους προχωρούσαν σε κάτι τέτοιο τους θεωρούσαν σαν νεκρούς και τους πενθούσαν). Οι δεσμοί αλληλεγγύης ήταν έντονοι ασχέτως αν ο φόβος τους κρατούσε υποταγμένους.
Αναφαίρετο συστατικό της ταυτότητάς τους ήταν και η θρησκευτική τους πίστη, προς επιβεβαίωσιν του Ηροδότου. Το ράσο το τιμούσαν όλοι, τόσο για θρησκευτικούς λόγους όσο και για την προσφορά του: η διάσωση της γλώσσας, της θρησκευτικής και της εθνικής ταυτότητας των σκλαβωμένων οφείλεται ουσιαστικά στην Εκκλησία, κακά τα ψέματα. Και ήταν αυτό που έβλεπαν οι σκλαβωμένοι - πέρα από τη θρησκευτική τους πίστη, το ξαναλέμε, η οποία ήταν εντονότερη απ' ότι στην εποχή μας - που τους έκανε να τιμούν το ράσο.
Αυτό και το γεγονός ότι η Εκκλησία ήταν παρούσα σε όλους τους ξεσηκωμούς στους τέσσερεις αιώνες της σκλαβιάς ενώ ήταν πολλοί τόσο οι Νεομάρτυρες όσο και οι κληρικοί που εκτελέστηκαν από τους Τούρκους (θα υπάρξει άρθρο και για αυτό το θέμα).
Είπαμε πιο πριν πως απτή ελπίδα δεν υπήρχε. Υπήρχε όμως η γενικώτερη ελπίδα που κρατούσαν ζωντανή οι διάφορες προφητείες (ασχέτως αν πολλές από αυτές ήταν χαλκεύματα από το επιτελείο της Αικατερίνης της Μεγάλης, για τα δικά της συμφέροντα βεβαίως).
Χαμένοι για χαμένοι, οι Έλληνες ακούν για μια Εταιρεία με αόρατη αρχή που σχεδιάζει επανάσταση, και κυκλοφορεί η φήμη πως από πίσω είναι ο Τσάρος. Αυτό έρχεται και δένει με τις προφητείες και η ελπίδα δυναμώνει.
Έπειτα είναι και το άλλο: υπάρχει "πολεμικό" δυναμικό. Παλιοί Κλέφτες που διασώθηκαν στα Επτάνησα, Έλληνες που πολέμησαν στους Ναπολεόντειους πολέμους και απέκτησαν πολεμική πείρα... Αυτό είναι κάτι που δεν περνάει αδιάφορα από τη σκέψη.
Και είναι και οι "κεφαλές" του τόπου που συμμετέχουν σε όλο αυτό: Προεστοί, Αρχιερείς, έμποροι... σημαίνοντες άνθρωποι, με δύναμη και χρήμα.
Αν συνδυαστούν όλα αυτά, μπορεί εύκολα να αντιληφθεί κάποιος ότι το εγχείρημα μιας επανάστασης για τον απλό κόσμο δε φαίνεται τόσο χιμαιρικό. Αντιλαμβάνονται (πιο πολύ για ελπίδα πρόκειται, βέβαια) πως θα υπάρχει κάποιο γενικώτερο σχέδιο το οποίο σε συνδυασμό με την έξωθεν βοήθεια (αφού υποπτεύονταν πως είναι ο Τσάρος από πίσω) θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιτυχίες.
"Χαμένοι για χαμένοι" λοιπόν, με έντονα όμως συναισθήματα οργής (αν όχι και μίσους) για τον Τούρκο κατακτητή και με αίσθηση της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητάς τους περνούσαν από την απογοήτευση, το φόβο και το ραγιαδισμό στη δραστηριοποίηση. Και όσο πλησιάζουν οι μέρες για τον ξεσηκωμό τα συναισθήματα αυτά γιγαντώνονται, σε σημείο μάλιστα πολλές κουβέντες να αρχίσουν να γίνονται φανερά.
Είναι ένα πολύ σημαντικό μάθημα από την Ιστορία αυτό, που κάθε Έλληνας πρέπει να το έχει στο μυαλό του:
Οι παράγοντες που θεμελίωσαν την επανάσταση του 1821 στην ψυχή των Ελλήνων της εποχής και τους ώθησαν να συμμετάσχουν σ' αυτήν είναι:
οι ισχυροί συνεκτικοί ιστοί του ελληνικού έθνους (ισχυρή συνείδηση εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας και διαφορετικότητας από τον κατακτητή),
οι προσωπικότητες που συμμετείχαν και έκαναν τον απλό κόσμο να αντιληφθεί πως πρόκειται για κάτι σοβαρό,
το ράσο και ο θετικός ρόλος του,
η συνειδητοποίηση πως δεν είχαν να ελπίζουν σε τίποτε καλό όσο παρέμεναν ραγιάδες και αδρανείς,
η πεποίθηση πως το όραμα (και η πραγματοποίησή του) είναι και θεάρεστο και εφικτό.
Αυτούς τους λόγους ας τους έχουμε πάντα στο μυαλό μας εμείς οι Έλληνες, διότι σε διαφορετική περίπτωση το έθνος μας θα χαθεί.
Από εκεί και πέρα:
Η επανάσταση εκδηλώθηκε, τα σχέδια που υπήρχαν είτε δεν εφαρμόστηκαν είτε εφαρμόστηκαν αποσπασματικά, έγιναν κινήσεις απρόβλεπτες (κάθε πόλεμος άλλωστε έχει έντονο το στοιχείο του απρόβλεπτου) και τα πράγματα πήραν το δρόμο τους. Οι Έλληνες ξεσηκώθηκαν, πολέμησαν, και κάποιοι από τους στόχους της Επανάστασης επιτεύχθηκαν.
Τίποτε όμως δε θα γινόταν αν δεν υπήρχε το όραμα, ο σχεδιασμός και η δυνατότητα παρέμβασης στις Γεωπολιτικές εξελίξεις της εποχής από έναν μεγάλο Έλληνα (που μαζί με τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε' δικαιούνται τον τίτλο του Εθνάρχη):
Του Ιωάννη Καποδίστρια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου