Από την εξαήμερη εκστρατεία του Ναπολέοντα ως την εξορία του στην Έλβα.

Ο Ναπολέων αποχαιρετά την Παλαιά Φρουρά πριν φύγει για την εξορία στη νήσο Έλβα

Το ημερολόγιο έδειχνε 23 Φεβρουαρίου του 1814 όταν ο αυτοκράτορας Ναπολέων, μετά τις νίκες του στην «εξαήμερη εκστρατεία» εναντίον των συμμάχων του Έκτου Συνασπισμού (Μ. Βρετανία, Ρωσία, Πρωσία, Αυστρία, Σουηδία, Ισπανία, Πορτογαλία, Σαρδηνία και κάποια γερμανικά κρατίδια) μπήκε στην Τρουά, μια πόλη γύρω στα 150 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Παρισιού, ενώ οι αντίπαλοί του είχαν υποχωρήσει.

Έγινε μια πρόταση για ανακωχή στο Ναπολέοντα, με την οποία του πρότειναν να κρατήσει το θρόνο του και να επιστρέψει η Γαλλία στα σύνορα του 1791, ο Ναπολέων όμως αρνήθηκε. Στις 28 Φεβρουαρίου 1814 τα στρατεύματα των συμμάχων άρχισαν πάλι να κινούνται.

Αυτές οι τελευταίες νίκες του Ναπολέοντα είχαν προβληματίσει αρκετά τους αντιπάλους του και τους είχαν κάνει να ανησυχήσουν. Οι μάχες βέβαια διεξάγονταν εντός του γαλλικού εδάφους και οι αριθμοί τους ευνοούσαν, όμως οι τελευταίες νίκες του Ναπολέοντα του έδιναν το πάνω χέρι.

Το Σύμφωνο της Σωμόν

Μετά από παρότρυνση του Βρετανού υπουργού εξωτερικών λόρδου Κάσλρεη αντιπρόσωποι της Αυστρίας, της Ρωσίας, της Πρωσίας και της Μ. Βρετανίας συναντήθηκαν στη Σωμόν του Άνω Μάρνη προκειμένου να συζητήσουν το δρόμο που έπρεπε να ακολουθήσουν ώστε να καταφέρουν να νικήσουν το Βοναπάρτη. Οι συζητήσεις ξεκίνησαν την 1η Μαρτίου 1814 - μεσολάβησε μια «πύρρεια» νίκη στου Ναπολέοντα στη μάχη της Κραόν, στις 7 Μαρτίου - και τελικά, στις 9 Μαρτίου υπεγράφη το Σύμφωνο (ή η Συνθήκη) της Σωμόν. Αν και υπεγράφη στις 9 Μαρτίου, ετέθη η ημερομηνία 1 Μαρτίου.

Η Συνθήκη του Σωμόν (Treaty of Chaumont) στην πραγματικότητα ήταν μια σειρά από ξεχωριστά υπογεγραμμένες αλλά με πανομοιότυπη διατύπωση συμφωνίες ανάμεσα στους τέσσερεις μεγάλους του Συνασπισμού. Με αυτήν, οι τέσσερεις χώρες (Μ. Βρετανία, Αυστρία, Ρωσία και Πρωσία) αποφάσισαν να προτείνουν για μια ακόμη φορά τη διακοπή των εχθροπραξιών με αντάλλαγμα την απόσυρση της Γαλλίας από όλες τις κατακτήσεις της και την επαναφορά των συνόρων όπως ήταν πριν τη γαλλική επανάσταση, ενώ ο ίδιος θα μπορούσε να διατηρήσει το θρόνο του και να «δημιουργήσει» δυναστεία.

Σε περίπτωση που ο Ναπολέων απέρριπτε την πρόταση (όπως και έγινε τελικά) οι τέσσερεις χώρες δεσμεύονταν να μην υπογράψουν χωριστές συνθήκες ειρήνης μαζί του αλλά να συνεχίσουν τον πόλεμο, κάνοντας μάλιστα τη συμμαχία τους πιο στενή. Η κάθε χώρα, επίσης, δεσμευόταν να προσφέρει κεφάλαια και να στείλει 150.000 άντρες στον πόλεμο. Επιπλέον, οι τέσσερεις χώρες, δημιουργώντας μια Τετραπλή συμμαχία, εγγυούντo την ειρήνη στη Ευρώπη για 20 χρόνια, ενάντια στη γαλλική επιθετικότητα.

Την επόμενη ημέρα (10 Μαρτίου) οι προτάσεις ειρήνης επιδόθηκαν στο Ναπολέοντα, ο οποίος τις απέρριψε, όπως είχε κάνει και στα τέλη Φεβρουαρίου. Τότε είχε αφήσει να εννοηθεί πως θα δεχόταν τις «Προτάσεις της Φρανκφούρτης», οι οποίες όμως είχαν αποσυρθεί πλέον και οι σύμμαχοι δεν είχαν λόγο να τις συζητήσουν.

(οι Προτάσεις της Φρανκφούρτης - έγιναν την 1η Νοεμβρίου του 1813 - ήταν σαφώς πιο ευνοϊκές για τη Γαλλία από αυτές της Σωμόν: η Γαλλία θα διατηρούσε τα «φυσικά» της σύνορα, από τα Πυρηναία ως το Ρήνο, τις Άλπεις ενώ θα διατηρούσε τον έλεγχο του Βελγίου, της Σαβοΐας και της δυτικής όχθης του Ρήνου, ενώ και ο Ναπολέων θα κρατούσε το θρόνο του. Ο Ναπολέων, πιστεύοντας πως θα καταφέρει να νικήσει στο τέλος, καθυστέρησε κατά πολύ την απάντησή του με αποτέλεσμα το Δεκέμβριο του ίδιου έτους οι προτάσεις να αποσυρθούν και οι σύμμαχοι να εισβάλλουν στη Γαλλία).

Οι τελευταίες μάχες

Ήταν η τελευταία ευκαιρία του Ναπολέοντα: την ίδια μέρα ηττήθηκε στη μάχη της Λαόν από τον Μπλύχερ ενώ δύο ημέρες μετά, στις 12 Μαρτίου οι σύμμαχοι έμπαιναν στο Μπορντώ. Την επομένη βέβαια, στις 13 Μαρτίου κατάφερε να νικήσει στη μάχη της Ρέιμς. Στις 18 και στις 20 Μαρτίου τα γαλλικά στρατεύματα υπό τον στρατάρχη Οζερό ηττήθηκαν στη μάχη του Αγ. Γεωργίου του Ρενέϊν και στη μάχη του Λιμονέστ αντίστοιχα, στα περίχωρα της Λυών (οι Αυστριακοί μπήκαν στη Λυών στις 22 Μαρτίου).

Ρέιμς, η τελευταία νίκη

Μετά τη νίκη του στη Ρέιμς ο Ναπολέων είχε δύο επιλογές: είτε θα ακολουθούσε το αρχικό του σχέδιο να ενωθεί με τα εναπομείναντα γαλλικά στρατεύματα στην Αλσατία και τη Λωραίνη στα ανατολικά είτε θα συνέχιζε να προστατεύει το Παρίσι που προϋπέθετε να καταφέρει να σταματήσει την προέλαση των συμμάχων. Επέλεξε το δεύτερο και επέστρεψε στην περιοχή του Τρουά προκειμένου να σταματήσει το στρατάρχη Σβαρζενμπεργκ που κατευθυνόταν προς τη γαλλική πρωτεύουσα. Η συμμαχική στρατιά (100.000 άντρες) και η γαλλική (27.000 άντρες) πολέμησαν στο Αρσί -συρ-Ομπ στις 20 και 21 Μαρτίου 1814. Οι Γάλλοι πολέμησαν γενναία αλλά τελικά νικήθηκαν και υπό την κάλυψη της νύχτας αποσύρθηκαν.

Ο Ναπολέων πλέον ήταν με την πλάτη στον τοίχο. Είχε πλέον δύο επιλογές: είτε θα έμπαινε στο Παρίσι με το στράτευμά του ελπίζοντας πως οι αντίπαλοί του θα προχωρούσαν σε διαπραγματεύσεις (αφού η κατάληψη του Παρισιού που θα την υπερασπιζόταν μια στρατιά με επικεφαλής τον ίδιο το Ναπολέοντα θα ήταν δύσκολη και χρονοβόρα υπόθεση) είτε να αφήσει το Παρίσι ακάλυπτο (όπως οι Ρώσοι είχαν αφήσει τη Μόσχα), να κατευθυνθεί ανατολικά προς το Σαιν-Ντιζιέ, να συγκεντρώσει όσες φρουρές μπορούσε και στη συνέχεια να ξεσηκώσει όλη τη χώρα εναντίον των εισβολέων και να επιτεθεί στις γραμμές ανεφοδιασμού – επικοινωνιών τους. Επέλεξε το δεύτερο.

Η παράδοση του Παρισιού και η πρώτη εξορία του Ναπολέοντα.

Ένα γράμμα με τις προθέσεις του Ναπολέοντα όμως έπεσε στα χέρια των αντιπάλων του και στις 23 Μαρτίου οι διοικητές των συμμάχων αποφάσισαν να τον καταδιώξουν. Την επομένη όμως, ο τσάρος Αλέξανδρος, ο Φρειδερίκος της Πρωσίας και οι σύμβουλοί τους, συνειδητοποιώντας την ευκαιρία που τους έδινε η αδυναμία του αντιπάλου τους άλλαξαν γνώμη και αποφάσισαν να κινηθούν εκ νέου εναντίον του Παρισιού αδιαφορώντας για το τι μπορούσε να κάνει ο Ναπολέων στις γραμμές ανεφοδιασμού τους.

Στις 28 Μαρτίου τα πράγματα ήταν πια εξαιρετικά απειλητικά για το Παρίσι, οπότε ένα έκτακτο συμβούλιο αντιβασιλέων συνεκλήθη στο Παλάτι του Κεραμεικού στο οποίο έλαβαν μέρος η αυτοράτειρα Μαρία Λουίζα και ο Ιωσήφ Βοναπάρτης. Η πλειοψηφία του συμβουλίου (υπουργοί και οι πρόεδροι του Νομοθετικού σώματος και της Γερουσίας) συνέστησε να εγκαταλείψουν το Παρίσι ο Ιωσήφ, η αυτοκράτειρα και ο γιός του Ναπολέοντα, κάτι που έτσι κι αλλιώς είχε προτείνει και ο ίδιος ο Ναπολέων παλαιότερα. Ο Ιωσήφ συμφώνησε. Άλλωστε, ο Μπλύχερ ήταν ήδη στο Σαιν Ντενί στα βόρεια ενώ ο Σβάρζενμπερκ στο Νεϊγύ συρ Μαρν. Δεν έμεναν πολλά περιθώρια.

Στις 29 Μαρτίου τα συμμαχικά στρατεύματα στρατοπέδευσαν στα περίχωρα του Παρισιού και την επομένη, 30 Μαρτίου, άρχισε η μάχη. Το Παρίσι το υπερασπίζονταν περίπου 35.000 άντρες υπό τους στρατάρχες Μαρμόν και Μορτιέ, που είχαν να αντιμετωπίσουν πάνω από 100.000 στρατιώτες των συμμάχων (κάποιοι μιλούν ακόμη και για 140.000). Οι Γάλλοι πολέμησαν γενναία, ελπίζοντας να προλάβει να φτάσει και ο Ναπολέων προς ενίσχυσή τους, όμως τελικά ο Μαρμόν αποφάσισε να παραδώσει την πόλη (μια πράξη που χαρακτηρίστηκε προδοτική – άλλωστε ο Μαρμόν αργότερα ανέλαβε τη θέση του αρχηγού της βασιλικής φρουράς). Η παράδοση υπεγράφη στις 2 τα ξημερώματα της 31ης Μαρτίου. Μετά από αυτό οι στρατιώτες που το υπερασπίζονταν έφυγαν από την πόλη.

Τα ρωσικά στρατεύματα μπαίνουν στο Παρίσι

Ο Ναπολέων βρισκόταν στο Φονταινεμπλώ, επιχειρώντας να επιτεθεί στα μετόπισθεν των Αυστριακών, όταν έμαθε για την πτώση του Παρισιού. Θέλησε αμέσως να βαδίσει εναντίον της πρωτεύουσας, όμως οι στρατηγοί και οι διοικητές του στασίασαν και αρνήθηκαν. Οι στρατιώτες και οι απλοί αξιωματικοί ήθελαν να συνεχίσουν τον πόλεμο, όμως οι στρατηγοί και διοικητές ήταν απρόθυμοι. Όταν ο Ναπολέων είπε «το στράτευμα θα με ακολουθήσει», ο στρατάρχης Νεΐ του απάντησε «το στράτευμα θα ακολουθήσει τους διοικητές του» και τον πίεσαν να παραιτηθεί, όπως και έγινε: ο Ναπολέων παραιτήθηκε και το θρόνο θα αναλάμβανε ο γιός του (Ναπολέων Β) με αντιβασιλέα τη Μαρία Λουίζα. Οι σύμμαχοι όμως δεν το δέχτηκαν και τελικά στις 6 Απριλίου ο Ναπολέων υποχρεώθηκε σε παραίτηση άνευ όρων.

Εν τω μεταξύ, την 1η Απριλίου ο Ταλεϋράνδος είχε εκλεγεί ως ο επικεφαλής της μεταβατικής κυβέρνησης, ενώ στις 2 Απριλίου η Γερουσία ψήφισε την εκθρόνιση του Ναπολέοντα. Στις 5 Απριλίου ο Ταλεϋράνδος απέστειλε στη Γερουσία τη Συνταγματική Χάρτα, η οποία αντλώντας έμπνευση από το Σύνταγμα του 1791 μιλούσε για τις ελευθερίες του λαού και διαμοίραζε την νομοθετική εξουσία ανάμεσα στο βασιλιά και τα νομοθετικά σώματα. Η Γερουσία επίσης καλούσε «ελεύθερα» το Λουδοβίκο ΙΗ’, αδελφό του εκτελεσθέντος βασιλέα να αναλάβει το θρόνο (ο οποίος βέβαια στις 2 Μαΐου θα απορρίψει το σύνταγμα, υποσχόμενος όμως πως αποδέχεται τη βάση του). Η παλινόρθωση των Βουρβόνων είχε πλέον μπει σε ράγες.

Η τελευταία μάχη, ωστόσο, δόθηκε στην Τουλούζ στις 10 Απριλίου, όταν ο Δούκας του Ουέλλιγκτον νίκησε το στρατάρχη Σουλτ, ο οποίος αρνιόταν να δεχθεί πως ο Ναπολέων είχε παραιτηθεί.

Στις 11 Απριλίου υπεγράφη η Συνθήκη του Φονταινεμπλώ, η οποία προέβλεπε την άνευ όρων παραίτηση του Ναπολέοντα. Παράλληλα αποφασίστηκε η εξορία του στη νήσο Έλβα η οποία μετατρεπόταν σε πριγκιπάτο με μονάρχη τον Ναπολέοντα (η σχετική πράξη υπεγράφη στις 14 Απριλίου), ο οποίος μπορούσε να διατηρήσει τον τίτλο του αυτοκράτορα. Η γυναίκα του και ο γιός του κατέφυγαν στην Αυστρία.

Ο Ναπολέων αποχαιρέτησε την Παλαιά Φρουρά με έναν συγκινητικό λόγο στις 20 Απριλίου και ξεκίνησε για τον τόπο της εξορίας του, ενώ στις 23 Απριλίου υπεγράφη η ανακωχή ανάμεσα στη Γαλλία και τους συμμάχους του Έκτου Συνασπισμού.

Το απόγευμα της 3ης Μαΐου το πλοίο που μετέφερε το Ναπολέοντα έφθασε στην Έλβα. Την επόμενη ημέρα, 5 Μαΐου 1814 ο αυτοκράτορας αποβιβάστηκε στο λιμάνι Πορτοφερέο.